Dierenwelzijn in Nederland >  InterNICHE Proefdier Vrij   ·   Wet op de dierproeven   ·   Proefdieren Welke dieren worden waarvoor gebruikt?   ·   Practica dierproeven   ·   Vervanging van dierproeven   ·   InterNICHE

InterNICHE Interniche en Proefdiervrij In 1988 werd mede door de Vereniging Proefdiervrij InterNICHE opgericht. Dit netwerk van studenten, docenten en dierenbelangenbehartigers houdt zich bezig met vervanging van dierproeven binnen de studies als biologie, medicijnen en diergeneeskunde. InterNICHE geeft onder andere een boek en een video uit die laten zien welke alternatieven er inmiddels voor onderwijsdoeleinden op de markt zijn. InterNICHE organiseert ook geregeld conferenties waarop sprekers vertellen over alternatieven en hun ervaringen hiermee in het onderwijs. Daarnaast beheert InterNICHE het, mede door Proefdiervrij gefinancierde, ‘ global loan system ’ een soort alternatieven bibliotheek waar geïnteresseerden ter kennismaking een alternatief kunnen lenen. In 2002 heeft InterNICHE voor het eerst de Humaan onderwijs prijs uitgereikt. Deze prijs wordt gegeven aan docenten die een goed voorstel hebben voor de vervanging van dierproeven door alternatieven. Met deze, door Proefdiervrij gefinancierde, prijs van 20.000 euro zullen de beste voorstellen tot uitvoer gebracht worden. Op die manier wordt er gestreefd naar proefdiervrij ethisch onderwijs. Global Loan System Monika Percic, een studente filosofie beheert vanuit haar studentenkamer in Ljubljana de ‘alternatieven bilbiotheek’ van InterNICHE. De ‘alternatieven bibliotheek’ is een uitleensysteem voor alternatieven voor dierproeven in het onderwijs. Geïnteresseerde docenten en studenten kunnen via Monika een alternatief op zicht krijgen. Op die manier kunnen zij vrijblijvend kennis maken met een alternatief en bepalen of het toepasbaar is binnen hun lessen. Het grootste deel van de alternatieven bestaat uit Cd-rom’s en video’s. Zo is er bijvoorbeeld een Cd-rom waarop de anatomie van een kikker tot in detail uitgelegd wordt. Ook is er een video waarop te zien is hoe muizen op verschillende prikkels reageren. Er zijn een paar tot de verbeelding sprekende alternatieven zoals de geplastificeerde rat en "Jerry" een pluche hond waarop studenten diergeneeskunde kunnen leren reanimeren. Tot nu toe hebben een groot aantal docenten en studenten de weg naar de ‘alternatieven bibliotheek’ weten te vinden. En met succes. Er zijn diverse docenten die na de kennismaking via de ‘alternatievenbibliotheek’ zelf alternatieven hebben aangeschaft. De diergeneeskunde faculteit van de Universiteit van Slovenië is zelfs in het bezit van een, door Proefdiervrij gefinancierde, speciale alternatievencollectie voor in hun bibliotheek die zij via het internet promoten. In eerste instantie waren de mensen die contact opnamen voornamelijk afkomstig uit voormalig Joegoslavië. Na een presentatie van InterNICHE op een congres over alternatieven voor dierproeven, kwam hier verandering in en zijn er aanvragen vanuit Japan, Australië, de Verenigde Staten en Israël gekomen. Ook in die landen is enthousiast gereageerd op de alternatieven. In Israël hebben ze zelfs besloten alle snij practica te vervangen door Cd-rom’s. De ‘alternatieven bibliotheek’ mag dus succesvol genoemd worden. Uiteraard zijn we er nog lang niet. Er zijn nog steeds veel conservatieve docenten die vinden dat studenten in een echt dier gesneden moeten hebben om succesvol af te kunnen studeren. Het is erg moeilijk om deze mensen ervan te overtuigen dat er alternatieven bestaan die hun lesstof net zo goed en soms zelfs beter illustreren dan de dierproef. Toch is het veelbelovend om te zien dat een aantal docenten en studenten op een hele gedreven manier met alternatieven voor dierproeven bezig zijn. Laten we hopen dat deze mensen gaandeweg meer bijval krijgen. En dat steeds meer nieuwe docenten van de nieuwe generatie open zullen staan voor het gebruik van alternatieven in plaats van dierproeven. De ‘alternatieven bibliotheek’ levert hier een belangrijke bijdrage aan. De " Humane Education Award " De alternatieven die via de ‘alternatieven bibliotheek’ geleend kunnen worden zijn uiteraard alternatieven die binnen het onderwijs gebruikt kunnen worden. Toch is er niet voor elke cursus een passend alternatief. Om docenten in staat te stellen hun eigen alternatief te ontwikkelen is besloten de ‘Humaan onderwijs prijs’ in het leven te roepen. Docenten met goede ideeën voor de ontwikkeling van alternatieven kunnen deze op papier zetten en als voorstel indienen. Dit voorstel zal beoordeeld worden op een aantal punten. Ten eerste wordt er gekeken naar het aantal dierenlevens dat door het alternatief gespaard zal gaan worden. Daarnaast moet een alternatief op een ethisch verantwoorde manier geproduceerd kunnen worden en de studenten moeten iets van het alternatief kunnen leren. Het bedrag dat aan de ‘Humaan onderwijs prijs’ verbonden is, 20.000 euro, wordt verdeeld over de beste voorstellen. De ‘Humaan onderwijs prijs’ stelt docenten dus in staat een alternatief te ontwikkelen dat helemaal past binnen de lessen die zij geven. De reacties zijn enthousiast. De docenten die gereageerd hebben zijn erg betrokken bij hun voorstel, het gaat immers om hun alternatief. In de eerste ronde zijn er al vier voorstellen binnen gekomen. Drie daarvan voldoen aan de gestelde eisen. Deze zullen alle drie tot uitvoering gebracht worden. Dit zal totaal ongeveer 800 dierenlevens sparen. In september is er een nieuwe ronde om voorstellen in te dienen. We wachten vol spanning af op wat er voor ideeën binnen zullen gaan komen. Dierproeven in het onderwijs in Slovenië Hoe zit het nou eigenlijk met de houding ten opzichte van alternatieven in het onderwijs in Slovenië? Die is erg afhankelijk van de studierichting en de docenten waar je mee te maken hebt. Het verschilt per studie hoe gemakkelijk een alternatief voor een dierproef in gebruik genomen kan worden. Maar vaak geldt ‘waar een wil is, is een weg’. Met name de oude generatie docenten hebben moeite met alternatieven. Zij staan de vervanging van dierproeven soms in de weg zoals bij de Geneeskunde Faculteit. Bij de Biologie Faculteit was de docent van mening dat je alleen een goed bioloog kan worden als je in een echt dier gesneden hebt. Dit betekent dat zijn assistent voor de aanvang van een cursus met een schepnet op pad gaat om kikkers te vangen. Op de vraag of dit toegestaan is antwoordde de docent dat de kikkers anders platgereden zouden worden door auto’s. Van ethische afwegingen en controlemiddelen was hier geen sprake. Dit is een voorbeeld van hoe het niet zou moeten. Gelukkig zit er ook een andere kant aan het verhaal. Er zijn mensen die zich inzetten voor het verminderen van het aantal dierproeven in het onderwijs en de vervanging van deze proeven door alternatieven. Bijvoorbeeld bij de Diergeneeskunde Faculteit. Door het gebruik van kadavers en alternatieven hoeven hier al bijna geen dierproeven meer gedaan te worden. Het kleine aantal dierproeven dat nog wel uitgevoerd wordt bij deze faculteit, moet net als in Nederland eerst beoordeeld worden door de ethische commissie. Als zij vinden dat het doel van de proef opweegt tegen het lijden van het dier, mag het experiment uitgevoerd worden. De dierenwelzijn medewerker van de faculteit controleert of de onderzoekers zich tijdens het experiment aan de regels houden. Daarnaast wordt er gekeken of bepaalde experimenten gecombineerd kunnen worden waardoor er minder dieren gebruikt hoeven te worden. Eens in de zoveel tijd komt de veterinaire inspectie van de overheid langs om te controleren of de faculteit diergeneeskunde zich aan alle afspraken houdt. Als een onderzoeker zich niet aan de gestelde eisen houdt, wordt het onderzoek stopgezet en moet zowel de persoon zelf als de faculteit een boete betalen. Op die manier wordt er dus op elk niveau controle uitgeoefend. Om het aantal dierproeven te minimaliseren haalt de faculteit kadavers bij boeren en slachtafval bij het slachthuis op. Daarnaast zijn zij in het bezit van een, door Proefdiervrij gefinancierde, speciale alternatievencollectie voor in hun bibliotheek die zij via het internet promoten. Vanaf het nieuwe studiejaar zullen studenten ook daadwerkelijk opdracht krijgen deze alternatieven te gebruiken. Dit betekent dat ze in de bibliotheek achter de computer plaats zullen nemen in plaats van aan de laboratoriumtafels. Als de studenten eenmaal in de laatste fase van hun studie beland zijn en zich moeten specialiseren, hebben de klinieken bij de faculteit zoveel echte patiënten tot hun beschikking, dat de studenten via deze dieren voldoende ervaring op kunnen doen. Studenten Diergeneeskunde komen dus bijna proefdiervrij hun studie door, een voorbeeld voor andere faculteiten! Dierproeven in het onderwijs in Kroatië Het initiatief voor het stimuleren van het gebruik van alternatieven hoeft niet in alle gevallen van docenten zelf te komen. In tegendeel, vaak zijn het de studenten die vinden dat het anders moet. Zo ook in Kroatië. Twee zeer gemotiveerde studentes van de faculteit biologie in Zagreb proberen hier al enige tijd meer aandacht voor alternatieven te krijgen. Dit gaat niet zo makkelijk aangezien de oude garde professoren negatief ten opzichte van alternatieven staan. Zij hebben zelfs het idee dat het hun positie als docent aan kan tasten. Om deze mensen een wat positievere kijk op alternatieven te laten krijgen hebben de twee studentes een alternatieven middag georganiseerd. Tijdens deze middag werd aan docenten, assistenten en studenten de mogelijkheid geboden zelf achter de computer plaats te nemen om met alternatieven te werken. Daarnaast werd er onder de studenten een enquête afgenomen waarin onder andere gevraagd werd of zij dachten dat alternatieven de positie van hun docenten aan zouden tasten. Er kwamen voornamelijk studenten op de middag af. Toch waren er ook een paar goedwillende docenten en assistenten aanwezig. Zij waren zeer geïnteresseerd in de mogelijkheden en stonden positief tegenover de vervanging van dierexperimenten door alternatieven. Zo was er een assistent professor die onderzoek met slangen deed en zich uitgebreid heeft laten informeren over de amfibieën dissectie Cd-rom. Ook waren er twee assistenten fysiologie die meer wilden weten over de Humaan onderwijs prijs. Hoewel de situatie in Kroatië nog wat conservatiever is dan in Slovenië, komt ook in dit land wel gaandeweg meer aandacht voor de vervanging en vermindering van dierproeven. Een positieve ontwikkeling die hopelijk net als in Slovenië resulteert in de daadwerkelijke in gebruik name van alternatieven in het onderwijs. De toekomst Aangezien de houding ten opzichte van alternatieven in de Balkan steeds positiever wordt en er meer faculteiten overgaan tot het aanschaffen van alternatieven, moeten we kijken hoever we de alternatievenbibliotheek uit willen breiden. Wellicht kunnen in de toekomst de faculteiten die met de alternatieven werken, net als de diergeneeskunde faculteit van Slovenië, een stuk promotie overnemen. Er zou dan meer geld ter beschikking komen om de aanschaf van alternatieven door faculteiten te subsidiëren. Dat betekent dat ook in landen als Kroatië, waar in verband met de wederopbouw na de oorlog gewoon minder geld ter beschikking is voor dit soort aanschaffen, de vervanging van dierproeven door alternatieven sneller dichterbij zou kunnen komen. Hoewel dit pas het eerste jaar is dat hij uitgeloofd wordt lijkt Humaan onderwijs prijs nu al een groot succes. Er zullen in de loop der tijd hopelijk alleen maar meer voorstellen binnen komen. Eén ding is zeker, er treedt een mentaliteitsverandering op. Weliswaar heel langzaam maar elke verandering kost tijd. Met de nieuwe generatie onderzoekers gaat ook de Balkan stap voor stap op weg naar een proefdiervrije toekomst! Om dit in meer landen mogelijk te maken hebben we besloten dat InterNICHE met steun van Proefdiervrij per 2003 ook een alternatieven bibliotheek in India zal starten. Het is de bedoeling dat ook de Humaan onderwijs prijs in dat jaar in India uitgeloofd zal worden. De eerste voorbereidingen zijn inmiddels getroffen en we zullen er hard aan werken om ervoor te zorgen dat alternatieven in India net zo’n succes worden als in de Balkan. Als we voldoende voet aan de grond hebben in India zijn er nog plannen om uit te breiden naar Rusland, Japan en Brazilië. Voorlopig is er nog genoeg te doen!